Elektronik imza ile sözleşme: geçerlilik, delil değeri ve sınırlar

Elektronik imza türleri

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu iki kavramı birbirinden ayırır:

Elektronik imza

Başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veridir (5070 md. 3). SMS koduyla onay, ekrana çizilen imza veya bir onay butonu bu geniş kavrama girer.

Güvenli (nitelikli) elektronik imza

Yalnızca imza sahibine bağlı olan, onun tasarrufundaki güvenli imza oluşturma aracıyla oluşturulan, nitelikli elektronik sertifikaya dayanan ve imzalanan veride sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini sağlayan imzadır (5070 md. 4). Türkiye'de yetkili elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının verdiği e-imza ve mobil imza bu türdendir.

Kanuna göre elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğuran, güvenli elektronik imzadır (5070 md. 5, TBK md. 15). Bununla birlikte kanun, resmî şekle veya özel bir merasime tabi hukuki işlemler ile banka teminat sözleşmeleri dışındaki teminat sözleşmelerinin güvenli elektronik imzayla da yapılamayacağını öngörür.

Dijital sözleşme geçerli mi?

Türk hukukunda temel ilke şekil serbestisidir: sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe hiçbir şekle bağlı değildir (TBK md. 12). Sözleşme, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulur (TBK md. 1). Kira, hizmet, araç kiralama ve gizlilik sözleşmeleri gibi kanunun özel bir şekil şartı koymadığı sözleşmeler, dijital ortamda verilen onaylarla da geçerli olarak kurulabilir.

Kanunun geçerlilik şartı olarak yazılı şekil aradığı durumlarda ise metnin borç altına girenlerin imzasını taşıması gerekir ve elektronik ortamda bu şart güvenli elektronik imzayla karşılanır (TBK md. 14-15). Kanunun resmî şekil aradığı durumlarda ise (örneğin taşınmaz satışı) ne basit ne de güvenli elektronik imza yeterlidir; işlemin yetkili makam önünde yapılması gerekir.

EPARAF'taki imza nedir, ne değildir?

EPARAF'ta atılan imza, SMS ile doğrulanan bir elektronik imzadır. Nitelikli elektronik sertifikaya dayanan güvenli (nitelikli) elektronik imza veya mobil imza değildir ve elle atılmış imzanın tüm hukuki sonuçlarını doğurduğu iddiasında bulunmaz. Bunun yerine, imzanın kime ait olduğunu ve imzalanan metnin değişmediğini gösterebilmek için kapsamlı bir kayıt zinciri oluşturur:

Kendi hesabıyla, kendi imzası

Her taraf yalnızca kendi hesabından imza atabilir; bir taraf diğerinin yerine imzalayamaz.

SMS doğrulaması

İmza, hesaba kayıtlı telefon numarasına gönderilen tek kullanımlık kodla onaylanır. Kodun gönderildiği numara ve gönderim zamanı imza kaydına yazılır; hatalı denemeler sınırlıdır.

İçerik özeti

İmza anında sözleşmenin tüm içeriği (taraflar, bedel, tarihler, maddeler) kanonik bir biçimde özetlenir ve SHA-256 değeri imzayla birlikte saklanır.

İmza kayıtları

İmza zamanı, IP adresi ve cihaz bilgisi kaydedilir; imzalar birbirine özet değerleriyle zincirlenir.

Dondurulmuş PDF ve zaman damgası

Son imzadan sonra imzalı PDF sabitlenir ve özetine bağımsız zaman damgası hizmeti DigiCert'ten RFC 3161 standardında zaman damgası alınır.

Doğrulama ve delil paketi

Herkes sözleşme kodunu veya PDF'i eparaf.com/check adresinde doğrulayabilir. Taraflar; imzalı PDF'i, zaman damgası dosyalarını, imza kayıtlarını, doğrulama raporunu ve SHA256 kontrol listesini içeren delil paketini indirebilir.

Uyuşmazlıkta delil değeri

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, elektronik ortamdaki verileri de “belge” kavramına dahil eder (HMK md. 199). Güvenli elektronik imzayla oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir (HMK md. 205); SMS doğrulamalı imza gibi basit elektronik imzalarla oluşturulan kayıtlar ise senet niteliği taşımaz ve hâkim tarafından diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirilir.

Bu nedenle bir dijital sözleşmenin uyuşmazlıktaki gücü, imzanın kime ait olduğunu ve metnin değişmediğini ne kadar güçlü gösterebildiğine bağlıdır. Telefon doğrulaması, IP ve zaman kayıtları, bağımsız zaman damgası, tarafların sözleşmeye katılım ve onay adımları ile bu kayıtların doğrulanabilir bir paket hâlinde sunulabilmesi bu amaca hizmet eder. Bazı sözleşme türlerinde taraflar, platform kayıtlarının delil olarak kabul edileceğine ilişkin bir delil sözleşmesini de onaylar (HMK md. 193).

Hangi durumlarda noter, tapu veya nitelikli e-imza gerekir?

• Taşınmaz satışı ve devri: tapu müdürlüğünde resmî şekil; satış vaadi için noterde düzenleme şekli.
• Kefalet sözleşmesi: yazılı şekil ve kefilin sorumlu olacağı azami miktarı ve kefalet tarihini kendi el yazısıyla belirtmesi; çoğu durumda eş rızası (TBK md. 583-584).
• Bono, çek ve poliçe gibi kambiyo senetleri.
• Vasiyetname, evlilik ve aile hukukuna ilişkin işlemler.
• Noterde yapılması gereken vekâletnameler ve araç satışı gibi resmî prosedüre tabi işlemler.
• Kanunun yazılı şekli geçerlilik şartı saydığı işler: örneğin iş sözleşmesindeki rekabet yasağı (TBK md. 444) veya fikri hakların devri (FSEK md. 52). Bu işlemlerde nitelikli elektronik imza ya da ıslak imza kullanılmalıdır.

EPARAF'ta bir sözleşme nasıl imzalanır?

1. 1Sözleşmeyi oluşturan taraf, sözleşme türünü seçip bilgileri girer ve taslağı hazırlar.
2. 28 haneli paylaşım koduyla karşı taraf sözleşmeye katılır ve metnin tamamını görür.
3. 3Her taraf imza ekranında imzasını çizer ve telefonuna gelen SMS kodunu girerek onaylar.
4. 4İki imza tamamlandığında sözleşme imzalı duruma geçer; işlem ücreti ödendikten sonra (veya ücretsiz kampanya kapsamındaysa doğrudan) aktifleşir.
5. 5İmzalı PDF dondurulur, zaman damgası alınır ve sözleşme salt okunur hâle gelir.